دگردیسی بحران اعتیاد در افغانستان؛ از مواد سنتی تا تهدیدات صنعتی
گزارشهای دفتر مبارزه با مواد مخدر از تغیر چهره اعتیاد پرده برمیدارد
بررسیهای جدید «دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد» و گزارش دفتر معاونت ملل متحد پرده از حقیقتی تلخ برمیدارد: جغرافیای اعتیاد در افغانستان در حال تغییر چهره است. در حالیکه سایه مواد مخدر سنتی همچنان بر سر جامعه سنگینی میکند، گرایش فزاینده به سمت مواد مخدر صنعتی و سوءمصرف داروهای پزشکی، زنگ خطری جدی را برای سلامت همگانی به صدا درآورده است.
تغییر الگوی مصرف؛ ظهور مخدرهای مصنوعی
در آخرین ارزیابیهای صورت گرفته، اگرچه چرس (۴۶ درصد) و تریاک (۱۹ درصد) هنوز بیشترین سهم را در میان مصرفکنندگان مرد به خود اختصاص دادهاند، اما ورود نگرانکننده قرصهای روانگردان (۱۱ درصد) و شیشه یا متامفتامین (۷ درصد) نشاندهنده یک جهش ساختاری در بازار سیاه مواد مخدر است. این گزارش که با همکاری نهادهای توسعهای بینالمللی تدوین شده، جامعترین بررسی از وضعیت اعتیاد در افغانستان پس از سال ۲۰۱۵ میلادی به شمار میرود.
اقتصاد ویرانگر و پیوند اعتیاد با فقر
یافتههای این پژوهش، بار سنگین مالی اعتیاد را بر دوش لایههای آسیبپذیر جامعه آشکار میسازد. در شرایطی که بهای مواد مخدری چون شیشه و تریاک به مراتب فراتر از دستمزد روزانه یک کارگر است، مصرفکنندگان در گردابی از فقر مطلق فرو میروند. آمارها نشان میدهد:هزینه تهیه مواد مخدری مانند شیشه، گاه تا ۱۳۸ درصد درآمد روزانه یک کارگر ساده را میبلعد.
فقر، بیکاری مفرط و دردهای جسمانی ناشی از نبود خدمات درمانی، اصلیترین پیشرانهای رو آوردن شهروندان به خوددرمانیهای مرگبار عنوان شده است.
شکاف جنسیتی در دسترسی به درمان
یکی از سیاهترین بخشهای این گزارش، محرومیت سیستماتیک زنان از خدمات درمانی است. در حالی که بیش از نیمی از مردان مصرفکننده به مراکز درمانی دسترسی داشتهاند، این رقم برای زنان تنها ۲۹ درصد است.
علاوه بر این؛ نزدیک به دو سوم مراکز درمانی کشور تنها به مردان اختصاص یافته است.
کمبود داکتران متخصص و زیرساختهای فرسوده، کیفیت خدمات موجود را به شدت کاهش داده است.
مخاطرات بهداشتی و تهدیدهای خفته
تغییر شیوه مصرف به سمت تزریقی، فاجعهی بهداشتی را در زیر پوست شهرها رقم زده است. گزارشها حاکی از آن است که ۷۵ درصد کسانیکه مواد مخدر تزریق میکنند، از سرنگهای مشترک استفاده کرده و دسترسی بسیار محدودی به تجهیزات ضدعفونی شده دارند؛ امری که خطر شیوع بیماریهای واگیردار را به شدت افزایش میدهد.
گذار از برخورد قهری به نگاه انسانمحور
کارشناسان و نمایندگان نهادهای بینالمللی تأکید میکنند که برخورد با پدیده اعتیاد نیازمند یک رویکرد چندبعدی است. پیشنهادات کلیدی شامل موارد زیر است:
۱. ادغام خدمات: پیوند دادن درمان اعتیاد با مراقبتهای اولیه بهداشتی و حمایتهای روانی.
۲. کاهش آسیب: گسترش مراکز توزیع تجهیزات بهداشتی برای جلوگیری از فجایع انسانی.
۳. حمایت معیشتی: تمرکز بر اشتغالزایی و فقرزدایی به عنوان اصلیترین راهکار پیشگیرانه.
۴. تخصصگرایی: سرمایهگذاری بر آموزش کادرهای درمانی و رعایت استانداردهای جهانی در مراکز صحی.
فرجام سخن: بحران مواد مخدر در افغانستان دیگر تنها یک معضل انتظامی نیست؛ این بحران ریشه در فقر، تبعیض و نبود امنیت روانی دارد. تا زمانی که انسان در محور برنامهریزیها قرار نگیرد و انگزدایی از بیماران صورت نپذیرد، چرخه باطل اعتیاد به بازتولید فقر و ویرانی ادامه خواهد داد.