بازداشت رییس هتل هلال در هرات به جرم کوتاه‌کردن ریش

منابع محلی در ولایت هرات می‌گویند که محتسبان اداره‌ی امر به معروف و نهی از منکر طالبان، صبح امروز، امین‌الله عزیزی، رییس هتل بین‌المللی هلال را به هم‌راه شماری از کارکنانش بازداشت و به مکانی نامعلوم منتقل کرده‌اند.

بر اساس این گزارش‌ها، جرم انتسابی به آقای عزیزی و هم‌کارانش، اصلاح یا تراشیدن ریش عنوان شده است. این اقدام بر اساس قانون جدید امر به معروف طالبان صورت گرفته که در آن اصلاح یا تراشیدن ریش برای مردان ممنوع و مستوجب برخورد کیفری دانسته شده است.

منابع می‌افزایند که از زمان بازداشت تاکنون، هیچ اطلاعی از سرنوشت و محل نگهداری این افراد در دست نیست. این در حالی است که پیش از این نیز شهروندان هرات بارها با برخوردهای «تند و زشت» محتسبان به دلیل نوع پوشش یا آرایش صورت مواجه شده‌اند. طالبان تاکنون به صورت رسمی در مورد این بازداشت اظهار نظری نکرده‌اند.

بازداشت امین‌الله عزیزی تنها یک موضوع مربوط به زیبایی‌شناسی یا آرایش صورت نیست؛ این اقدام را باید در چهارچوب استراتژی کلان طالبان برای «تثبیت حاکمیت از طریق ارعاب» تحلیل کرد.

طالبان با تکیه بر خوانش‌های افراطی و سخت‌گیرانه، متون دینی را به دستورالعمل‌های پلیسی تبدیل کرده‌اند. ریش، که در فقه اسلامی امری مورد بحث میان فقهاست، در نگاه طالبان به یونیفرم اجباریِ وفاداری تبدیل شده است. کسی که ریش می‌تراشد، از دید این گروه نه تنها یک گناه‌کار؛ بلکه یک شورشی و معترض علیه نظم حاکم تلقی می‌شود.

وقتی یک دولت، از دورترین مرزهای کشور تا شخصی‌ترین بخش زندگی یک فرد را تحت کنترل می‌گیرد، هدف اصلی‌اش شکستن عزت نفس شهروند است. بازداشت رییس یک مجموعه‌ی تجاری بزرگ به دلیل چنین موضوع پیش‌پاافتاده، پیامی روشن به جامعه دارد؛ «هیچ جای‌گاه اجتماعی یا اقتصادی، شما را از تیغ تیز تفتیشِ عقاید ما مصوون نمی‌دارد.» این حرکت، حیثیت و آبروی شهروندان را به سخره می‌گیرد تا لرزه بر اندام دیگران بی‌اندازد.

در حالی که افغانستان با بحران‌های عظیم اقتصادی، بی‌کاری و فقر دست‌وپنجه نرم می‌کند، تمرکز دست‌گاه حکومتی بر طول ریش مردان، نشان‌دهنده‌ی جابه‌جایی اولویت‌هاست. طالبان به جای فراهم کردن امنیت جانی و مالی، به دنبال تطبیق نظم ظاهری مدنظر خود هستند. این دست‌گاه طالبان در عمل به یک ارگان شبه‌نظامی برای کنترل بدن‌ها و سرکوب فردیت‌ها تبدیل شده است.

طالبان می‌دانند که حاکمیت سیاسی بدون کنترل زندگی روزمره ناقص است. آن‌ها با دخالت در جزیی‌ترین امور (از مدل مو و ریش گرفته تا نحوه راه رفتن زنان)، در تلاش‌اند تا حضور خود را در هر لحظه و هر مکان به شهروند یادآوری کنند. این نوعی از توتالیتاریسم مذهبی است که در آن بدن انسان به میدان جنگ قدرت تبدیل می‌شود.

بازداشت امین‌الله عزیزی، نمادی از حاکمیت سلیقه بر قانون است. این اقدامات نه تنها ریشه‌ی دینیِ استواری ندارند؛ بلکه هدف‌شان تخریب سرمایه‌ی اجتماعی و ایجاد جامعه‌ی ترسان است که در آن هیچ‌کس جرئت متفاوت بودن را نداشته باشد.

این بازداشت در حالی صورت می‌گیرد که چندی پیش نیز، محتسبان طالبان چهار جوان هراتی را به جرم پوشیدن لباس‌های مشابه و آنچه تقلید از شخصیت‌های یک فیلم خارجی عنوان شده بود، بازداشت و تحت شکنجه‌های شدید قرار دادند. گره زدن این دو رویداد نشان می‌دهد که دست‌گاه امر به معروف طالبان، به صورت مشخص به یک پولیس مد و رفتار تبدیل شده است که وظیفه‌اش نه آوردن امنیت؛ بلکه یک‌سان‌سازی اجباری چهره و پوشش مردم است.