محدودیتهای فزاینده طالبان و پایداری جنبشهای اعتراضی زنان در افغانستان
چگونه مقاومت زیرزمینی و دیوارنویسیهای شبانه، علیرغم شکنجههای سیستماتیک، آپارتاید جنسیتی ساختاری را به چالش میکشند
عزیزی
محدودیتهای فزاینده طالبان و پایداری جنبشهای اعتراضی زنان در افغانستان
شعار «عدالت، کار و آزادی» و اقدامات متهورانهی چون دیوارنویسی با چاشنی «مرگ بر طالبان»، فراتر از یک اعتراض گذرا، نمادی از پایداری سازشناپذیر زنانی است که هویت و حقوق بنیادین خود را در معرض حذف کامل میبینند. با گذشت نزدیک به پنج سال از تسلط دوباره طالبان بر افغانستان، آپارتاید جنسیتی حاکم نتوانسته است صدای حقطلبی زنان را بهطور کامل خاموش کند.
تصویب قوانین سختگیرانه، بازداشتهای خودسرانه، شکنجه و ناپدیدسازیهای اجباری، فضای هرگونه اعتراض علنی و خیابانی را برای زنان به شدت مرگبار کرده است. با این حال، انتقال مبارزه از خیابانها به فضاهای بسته، استفاده از شبکههای اجتماعی و اکنون روی آوردن به «دیوارنویسی شبانه» توسط زنان فعال، نشاندهنده پویایی و تغییر تاکتیک هوشمندانه فعالان زن است. دیوارنویسی در محیطهای شهری، نوعی تصاحب دوباره فضای عمومی حذفشده و شکستن هیمنه امنیتی رژیم حاکم است.
دلیل اصلی تداوم این مبارزات، برحق بودن و حیاتی بودن مطالبات (حق آموزش، کار و آزادیهای فردی) است. نسل امروز زنان افغانستان، نسلی است که تجربه حضور در اجتماع، تحصیل و آگاهی از حقوق انسانی خود را دارد. تکرار این شعارها علیرغم نبود دستاورد ملموس فوری، نشان میدهد که این خواستهها به یک «آگاهی جمعی بازگشتناپذیر» تبدیل شده است؛ آگاهی سنگینی که رژیم حاکم با هیچ ابزار شکنجه و ارعابی قادر به پاک کردن آن از ذهن زنان نیست.
افزودن شعار «مرگ بر طالبان» در کنار مطالبات رفاهی و مدنی، نشاندهنده یک تحول ساختاری در جنبشهای زنان است. این امر ثابت میکند که زنان دیگر صرفاً خواستار اصلاحات جزیی در رفتار طالبان نیستند؛ بلکه کلیت رژیم زنستیز حاکم را فاقد مشروعیت دانسته و ریشه بقای خود را در تغییر ساختار سیاسی میبینند.
هرچند این مبارزات تا کنون به دلیل انزوای مطلق داخلی و بیعملی جامعه جهانی منجر به گشایش عملی در وضعیت زنان نشده است، اما بزرگترین کارکرد آن، زنده نگه داشتن خطوط قرمز حقوق بشری افغانستان در سطح بینالمللی است. پیام ناامیدانه؛ اما شجاعانه زنان از فضای خفقان داخلی به جهان این است: رژیمی که نیمی از جمعیت خود را در حصر و تجرید قرار داده، هرگز قابل تعامل و مشروعیتبخشی نیست.
مبارزه زنان افغانستان، طولانیترین و مداومترین ایستادگی مدنی در برابر یک رژیم تمامیتخواه در تاریخ معاصر منطقه است.