فاجعه کودکهمسری در افغانستان؛ معامله دختران خردسال در سایه فقر، محرومیت و حاکمیت طالبان
گزارشها از فروش و ازدواج اجباری دختران شش و هشتساله در هلمند؛ چگونه سلب حقوق زنان و بحران معیشتی، ناشی از سیاستهای طالبان، فاجعه خریدوفروش کودکان را به رویهی عادی بدل کرده است؟
عزیزی
گزارشهای دریافتی از ولایت هلمند بار دیگر ابعاد تکاندهندهی از بحران حقوق بشری و تعمیق فاجعه کودکهمسری در افغانستانِ تحت کنترل طالبان را برملا ساخته است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی روزنامه «اطلاعات روز»، منابع محلی در شهر لشکرگاه تأیید کردهاند که یک دختر ششساله در بدل دریافت ۲۰۰ هزار کلدار پاکستانی به عقد یک مرد ۶۰ ساله درآمده است؛ اقدامی که پدر این کودک نیز آن را تصریح کرده است. همچنین در رویدادی مشابه در همین منطقه، یک دختر هشتساله در ازای دریافت پول هنگفت به عقد مردی ۸۰ ساله درآورده شد. اگرچه مسوولان محلی طالبان مدعی فسخ این دو نکاح و تذکر حقوق کودکان به خانوادهها شدهاند؛ اما وقوع پیدرپی چنین مواردی نشاندهنده یک بحران ساختاری و فراگیر در سطح جامعه است.
پدیده کودکهمسری و خریدوفروش دختران خردسال پس از تسلط دوباره طالبان بر افغانستان به شکلی بیسابقه شدت یافته است. فروپاشی اقتصادی، گسترش فقر مطلق و بیکاری فراگیر، خانوادههای نیازمند را مجبور به معامله فرزندانشان برای (بقا) کرده است. در این میان، سلب کامل حقوق اساسی زنان و دختران، به ویژه منع تحصیل دختران بالاتر از صنف ششم و انسداد تمامی فرصتهای آموزشی و اجتماعی، آسیبپذیری دختران را دوچندان کرده و آنان را از چرخه رشد خارج و به کالا تبدیل ساخته است.
از سوی دیگر، نبود نهادهای مستقل حقوق بشری، فروپاشی نهادهای مدافع حقوق زنان و غیبت ساختارهای نظارتی موجب شده تا ازدواجهای اجباری و زودهنگام به رفتاری عادی و بدون پاسخگویی در جامعه بدل شود. گزارشهای متعدد حاکی از آن است که ناامنی قانونی موجود، زمینه را برای خود اعضای گروه طالبان نیز فراهم کرده تا با استفاده از فشار، قدرت یا تطمیع مالی، دختران خردسال و نوجوان را به عنوان همسر دوم یا سوم به نکاح اجباری خود درآورند.
اگرچه این نقض فاحش حقوق بشر و استثمار کودکان از دید نهادها و سازمانهای بینالمللی پنهان نمانده است؛ اما در اداره تحت حاکمیت طالبان هیچ گوش شنوا، مرجع پاسخگو یا اراده سیاسی برای رفع این فاجعه وجود ندارد. ترکیب محرومیت از آموزش، فقر ساختاری و رفتارهای حاکمان فعلی، آینده نسل جدید دختران افغانستان را با تهدیدی جدی و تاریک مواجه کرده است.