سایه سنگین محرومیت بر آینده علمی افغانستان

غلام اصغر عزیزی

​در حالی که جهان «روز جهانی زنان و دختران در علم» را به عنوان نمادی از پیش‌رفت و تساوی فرصت‌ها جشن می‌گیرد، افغانستان تحت حاکمیت طالبان، تنها کشور جهان است که در آن دروازه‌های دانش به‌روی نیمی از پیکره جامعه بسته مانده است.

دفتر هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) در پیامی تکان‌دهنده، این روز را نه با جشن؛ بلکه با ابراز اندوه عمیق برای فرصت‌های سوخته گرامی داشت.

​بر اساس داده‌های رسمی منتشر شده در گزارش اخیر یوناما، وضعیت آموزشی در افغانستان به نقاط بحرانی زیر رسیده است:

تداوم ممنوعیت: اکنون بیش از ۱,۱۰۷ روز از بسته‌شدن مدارس به روی دختران بالاتر از صنف ششم می‌گذرد.

جمعیت محروم: طبق گزارش یونیسف، بیش از دو میلیون دختر جوان در سراسر کشور از حق ابتدایی تحصیل محروم شده‌اند.

هزینه زمانی: بیش از چهار سال از عمر و پتانسیل نسل جوان کشور در بلاتکلیفی و آینده‌ی تاریک سپری شده است.

​درخواست صریح یوناما از وزارت خارجه طالبان برای لغو این ممنوعیت‌ها، تنها یک خواسته حقوق‌بشری نیست، بلکه هشداری نسبت به فروپاشی زیرساخت‌های علمی کشور است. تحلیل این وضعیت نشان‌دهنده چند آسیب بنیادین است:

​۱. شکاف جنسیتی در تخصص: با حذف دختران از آموزش‌های پایه، عملاً ورود زنان به رشته‌های تخصصی، پزشکی و مهندسی در سال‌های آینده متوقف خواهد شد.

۲. توسعه‌نیافتگی پایدار: کشوری که نیمی از نیروی انسانی خود را از دست‌یابی به دانش محروم کند، توان رقابت و خودکفایی در دنیای مدرن را نخواهد داشت.

۳. بحران روانی: چهار سال «فرصت از دست رفته» منجر به ناامیدی سیستماتیک در میان دخترانی شده است که پیش از این برای حضور در عرصه‌های علمی تلاش می‌کردند.

​پافشاری طالبان بر تداوم این ممنوعیت‌ها، علی‌رغم فشارهای بین‌المللی و واکنش‌های گسترده داخلی، افغانستان را با یک خلأ بزرگ علمی در آینده مواجه خواهد کرد. همان‌طور که یوناما تأکید کرده است، بدون حضور و مشارکت فعال زنان در علوم، مسیر توسعه کشور نه تنها متوقف، بلکه به عقب بازخواهد گشت.