چرخش بازار سوخت افغانستان؛ بلاروس پیشتاز شد، ایران عقب نشست

بر اساس گزارش منتشرشده از سوی خبرگزاری نوا، بازار سوخت افغانستان در سال ۲۰۲۵ شاهد یک جابه‌جایی کم‌سابقه بوده است؛ جایی که بلاروس با جهشی چشم‌گیر در صادرات فرآورده‌های نفتی، عملاً جای ایران را در بخشی از این بازار گرفته است.

طبق این گزارش، صادرات فرآورده‌های نفتی بلاروس به افغانستان در سال ۲۰۲۵ به ۳۸۱ هزار تن رسیده؛ رقمی که در مقایسه با ۱۶ هزار تن در سال ۲۰۲۴، افزایشی ۲۳ برابری را نشان می‌دهد. این رشد ناگهانی، تنها یک تحول تجاری ساده نیست، بلکه بازتاب تغییرات سیاست‌گذاری در داخل افغانستان و بازآرایی مسیرهای تأمین انرژی این کشور به‌شمار می‌رود.

گزارش مرکز تجاری روسیه در کابل نشان می‌دهد که این افزایش صادرات، هم‌زمان با اعمال استانداردهای تازه کیفیت سوخت از سوی طالبان رخ داده است. بر اساس این مقررات، واردات بنزین کم‌اکتان (Ai-80) و گازوئیل با محتوای گوگرد بیش از ۰.۲ درصد ممنوع اعلام شد. این تصمیم عملاً بخشی از سوخت وارداتی از ایران را که پیش‌تر سهم قابل توجهی در بازار افغانستان داشت، از چرخه رقابت خارج کرد.

از منظر تحلیلی، این تغییر نشان می‌دهد که سیاست‌های فنی و معیاری اگر با هدف ارتقای کیفیت سوخت اتخاذ شده باشند می‌توانند پیامدهای ژئو‌اقتصادی گسترده‌ی به همراه داشته باشند. کاهش واردات از ایران نه‌تنها بر روابط تجاری دو کشور اثر می‌گذارد، بلکه مسیرهای ترانزیتی و توازن بازیگران منطقه‌ی را نیز دست‌خوش تغییر می‌کند. در مقابل، بلاروس که پیش‌تر سهم اندکی در بازار افغانستان داشت، با استفاده از خلأ ایجادشده، موقعیت خود را تثبیت کرده است.

کارشناسان معتقدند اگر این روند ادامه یابد و افغانستان بر اجرای سخت‌گیرانه معیارهای جدید پافشاری کند، بلاروس می‌تواند در سال‌های آینده سهم بیش.تری از بازار سوخت این کشور را به دست آورد. این موضوع برای ایران به معنای ورود به مرحله‌ی از رقابت فشرده‌تر خواهد بود؛ رقابتی که احتمالاً مستلزم ارتقای کیفیت، بازنگری در قیمت‌گذاری و تقویت دیپلماسی اقتصادی خواهد بود.

در مجموع، تحولات اخیر نشان می‌دهد که بازار سوخت افغانستان در حال گذار به مرحله‌ی تازه است؛ مرحله‌ی که در آن استانداردهای فنی، ملاحظات سیاسی و رقابت منطقه‌ی به‌طور هم‌زمان تعیین‌کننده معادلات تجاری خواهند بود.