ارائه گزارش ریچارد بنت درباره حق سلامت زنان افغانستان در شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد
این گزارش با تمرکز بر پیامدهای محدودیتهای طالبان، به بررسی بحران دسترسی زنان و دختران به خدمات صحی و تأثیر آن بر وضعیت کلی حقوق بشر در افغانستان میپردازد.
غلام اصغر عزیزی
ریچارد بنت، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل متحد در امور افغانستان، اعلام کرده است که گزارش تازهاش درباره وضعیت «حق سلامت» زنان و دختران افغانستان را هفته آینده در شصتویکمین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در ژنو ارائه خواهد کرد؛ گزارشی که انتظار میرود ابعاد نگرانکنندهی از تأثیر سیاستهای محدودکننده طالبان بر نظام صحی کشور را برجسته سازد.
سلامت زنان؛ از یک حق بنیادین تا یک بحران دسترسی
بنت روز جمعه (۱ حوت) در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که پس از سفر اخیرش به پاکستان، در حال آمادهسازی برای ارائه این گزارش در تاریخ ۲۶ فبروری است. او افزوده که علاوه بر حق سلامت زنان و دختران، درباره تحولات کلی حقوق بشر در افغانستان نیز سخن خواهد گفت.
تمرکز این گزارش بر حق سلامت در شرایطی صورت میگیرد که محدودیتهای گسترده طالبان، این حق بنیادین را با چالشهای جدی مواجه ساخته است. بر اساس گزارشهای میدانی و روایتهای منتشرشده، در برخی ولایتها زنان بدون محرم اجازه مراجعه به مراکز صحی را ندارند و داکتران مرد نیز از درمان بیماران زن منع شدهاند. این در حالی است که شمار داکتران زن در بسیاری از مناطق کشور محدود بوده و زیرساختهای صحی نیز با کمبود منابع و نیروی متخصص مواجهاند.
در چنین شرایطی، محدودیتهای جنسیتی عملاً به کاهش دسترسی زنان به خدمات اولیه صحی، بهویژه در حوزه مراقبتهای مادر و کودک، انجامیده و خطر افزایش مرگومیر قابل پیشگیری را تشدید کرده است.
پیوند سیاستهای آموزشی و اشتغال با بحران سلامت
محرومیت زنان و دختران از حق آموزش و کار، که از سوی طالبان اعمال شده، تأثیر مستقیمی بر آینده نظام صحی افغانستان دارد. ممنوعیت تحصیل دختران در مقاطع متوسطه و دانشگاهی، بهویژه در رشتههای طبی، روند تربیت نیروی صحی زن را مختل کرده و شکاف موجود را عمیقتر میکند. این وضعیت، چرخهی از کمبود کادر درمانی زن و محدودیت دسترسی بیماران زن به خدمات صحی را بازتولید میکند.
از این منظر، موضوع سلامت زنان صرفاً یک مسئله صحی نیست، بلکه بازتابی از ساختار کلی سیاستهای جنسیتی حاکم بر کشور است؛ سیاستهایی که پیامدهای آن در عرصههای مختلف اجتماعی، اقتصادی و انسانی قابل مشاهده است.
سفر به پاکستان و تداوم محدودیتها
بنت که از سوی طالبان از سفر به افغانستان منع شده، اخیراً به پاکستان سفر کرده و با مقامهای آن کشور درباره وضعیت حقوق بشر افغانستان گفتوگو کرده است. منع ورود گزارشگر ویژه سازمان ملل به افغانستان، خود یکی از نشانههای تنش میان حاکمان فعلی کابل و سازوکارهای نظارتی بینالمللی به شمار میرود.
ارائه این گزارش در ژنو میتواند بار دیگر توجه جامعه جهانی را به وضعیت حقوق بشر در افغانستان، بهویژه حقوق زنان و دختران، جلب کند. با این حال، پرسش اساسی آن است که آیا افزایش فشارهای دیپلماتیک و طرح موضوع در مجامع بینالمللی میتواند به بهبود ملموس وضعیت زنان در داخل کشور بینجامد یا خیر.
گزارش پیشرو احتمالاً نهتنها تصویر روشنی از چالشهای موجود ارائه خواهد کرد، بلکه معیاری برای سنجش میزان پاسخگویی طالبان در قبال تعهدات بینالمللی حقوق بشری نیز خواهد بود.