بحران دارویی در افغانستان؛ نشانهی از وابستگی ویرانگر به دروازههای بسته
پیامدهای ممنوعیت واردات داروها؛ فشار اقتصادی و بهداشتی بر مردم افغانستان
ممنوعیت ناگهانی واردات داروهای پاکستانی توسط حکومت طالبان، که بهتازگی توسط وزارت مالیه این گروه اعلام شده، تنها یک محدودیت تجاری نیست؛ بلکه زنگ خطری جدی برای ساختار شکننده و بهشدت وابسته اقتصاد افغانستان است. این اقدام نشان میدهد که تصمیمات کوتاهمدت سیاسی/امنیتی بدون در نظر گرفتن پیامدهای کلان اقتصادی، چگونه میتواند زیرساختهای حیاتی کشور را در معرض فروپاشی قرار دهد.
پیش از این، پاکستان بهعنوان شاهرگ اصلی تأمین دارو برای افغانستان عمل میکرد و هزینههای حملونقل تنها حدود ۶ تا ۷ درصد از قیمت نهایی دارو را تشکیل میداد. با مسدود شدن این مسیر حیاتی و اجبار به یافتن منابع جایگزین، این هزینه سرسامآور به ۲۵ تا ۳۰ درصد افزایش یافته است. این جهش سهبرابری مستقیماً به مصرفکننده نهایی منتقل میشود. در کشوری که بخش عظیمی از جمعیت آن زیر خط فقر زندگی میکنند، افزایش ۲۵ درصدی در قیمت داروهای ضروری، به معنای به ستوه آمدن و محرومیت بخش قابل توجهی از مردم از مراقبتهای پزشکی اولیه است. زیان تجاری میلیونها دالری برای کسبوکارها نیز تنها آغاز کار است.
مسدود شدن گذرگاههای مرزی، چه ناشی از اختلافات امنیتی و چه تصمیمات یکجانبه، همیشه بر هر دو طرف مرز تأثیر میگذارد. اما در این معادله، افغانستان به دلیل فقدان هرگونه زیرساخت تولیدی و اقتصادی مستقل، بهطور چشمگیری آسیبپذیرتر است.
این رویداد بار دیگر ثابت کرد که اتکای صرف به واردات برای نیازهای اولیه مانند دارو، یک آسیبپذیری استراتژیک است. در غیاب تولید داخلی قابل اتکا و عدم تنوع در شرکای تجاری، هرگونه تصمیم یکجانبه توسط همسایهگان، یا ناتوانی حکومت در مدیریت مؤثر این مرزها، میتواند مستقیماً به یک بحران بهداشت عمومی تبدیل شود.
در درازمدت، این نوع محدودیتها نشان میدهد که تا زمانی که حکومت طالبان نتواند از اقتصاد مبتنی بر واردات صرف فاصله بگیرد و سرمایهگذاری هدفمندی در بخشهای تولیدی و زیرساختهای اقتصادی انجام ندهد، هرگونه نوسان ژئوپلیتیکی در مرزها، به بحرانهای شدید و غیرقابل مدیریت داخلی منجر خواهد شد.
ممنوعیت داروهای پاکستانی، یک نمونهی عینی از این است که چگونه سیاستهای محدودکننده، زنجیرهی تأمین حیاتی را پاره کرده و در نهایت، مردم عادی افغانستان را در برابر بیماریها و گرانی بیدفاع میگذارند.